Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayetlere yol açmadığı için fark edilmesi güç bir hastalık olarak değerlendiriliyor.
- Açıklanamayan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık, dışkı ve idrar renginde değişiklik ile yeni başlayan diyabet gibi belirtiler dikkat gerektiriyor.
- Tanıda görüntüleme yöntemleri ve biyopsi kullanılıyor; tedavi ise tümörün konumu ve hastalığın evresine göre planlanıyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında pankreas kanserinde dikkat edilmesi gereken belirtileri ve tanı sürecinde öne çıkan noktaları anlattı.
Midenin arkasında, karın boşluğunun arka bölümünde yer alan pankreas, hem sindirim sisteminin hem de hormonal dengenin önemli organlarından biridir. Pankreasın salgıladığı enzimler besinlerin parçalanmasına yardımcı olurken, insülin ve glukagon hormonları kan şekeri düzeyinin ayarlanmasında görev alır. Dolayısıyla pankreası etkileyen hastalıklar hem sindirimi hem de kan şekeri dengesini etkileyebilir.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücrelere ve özelliklerine göre farklı türlere ayrılır. Kanserlerin büyük bölümünü, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden doğan duktal adenokarsinom oluşturur. Hormon üreten hücrelerden gelişen nöroendokrin tümörler ve kistik tümörler de görülebilir. Tümörün türü ile pankreasın hangi bölgesinde geliştiği, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde önemli rol oynar.
Dikkat edilmesi gereken 7 belirti
Pankreasın karın boşluğunun derinlerinde yer alması ve erken evrede belirgin şikayetlere yol açmaması tanıyı güçleştirebiliyor. Öne çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor:
İstemsiz kilo kaybı: Diyet veya egzersiz değişikliği olmadan kilo verilmesi, iştahsızlık ve sindirim enzimlerinin yetersizliğine bağlı emilim bozukluklarıyla ilişkili olabilir.
Karın ve sırt ağrısı: Üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan ağrılar görülebilir; yemekten sonra veya sırtüstü yatarken artabilir.
Sarılık: Özellikle pankreas başındaki tümörlerin safra kanalını tıkaması sonucu gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı gelişebilir.
İdrar ve dışkı renginde değişiklik: İdrarın koyulaşması ve dışkının açık renkli olması görülebilir. Enzim yetersizliğinde ise yağlı, kötü kokulu ve suyun üzerinde yüzen dışkı ortaya çıkabilir.
Yeni başlayan veya kötüleşen diyabet: Pankreasın insülin üretimindeki değişiklikler kan şekeri kontrolünü etkileyebilir. Özellikle diğer belirtilerle birlikte ortaya çıktığında değerlendirilmelidir.
Şişkinlik ve hazımsızlık: Geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi çeşitli sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir.
Sürekli yorgunluk: Dinlenmeyle düzelmeyen halsizlik, metabolik değişiklikler ve beslenme sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler riski artıran etmenler arasında yer alıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkilendiriliyor. Bu faktörlerin varlığı, kişinin mutlaka hastalığa yakalanacağı anlamına gelmiyor.
Belirtiler ihmal edilmemeli
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar veya dışkı renginde değişiklikler ile yeni başlayan diyabet, farklı sağlık sorunlarının yanı sıra pankreas kanseri açısından da değerlendirilmesi gereken bulgular arasında. Özellikle gözlerde ve ciltte sararma ile kendini gösteren sarılık durumunda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalı. Şikayetlerin uzun sürmesi, tekrarlaması ya da giderek artması halinde hekim değerlendirmesi, gerekli tetkikler ve uygun tedavi planı önem taşıyor.
Tanı süreci
Tanıda hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenesinin yanı sıra kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi kullanılıyor. Gerektiğinde endoskopik ultrasonografi ile biyopsi yapılabiliyor. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanı sürecini destekliyor ancak tek başına kanser tanısı koymaya yeterli değil. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ve hastalığın yayılım durumu belirleyici oluyor.
Tedavi seçenekleri
Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı, gövde veya kuyruk bölümündeki tümörlerde distal pankreatektomi uygulanabiliyor. Bazı hastalarda dalağın ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebiliyor; bu durumda ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyaç duyuluyor. Cerrahiye uygun olmayan veya ameliyat öncesinde tedavi görmesi gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendiriliyor; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebiliyor. Uygun hastalarda laparoskopik veya robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat ve daha kolay iyileşme süreci sağlayabiliyor. Yöntemin seçimi tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve cerrahi ekibin deneyimine göre belirleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı