Kısaca
- Araştırmaya göre 6-17 yaş grubundaki çocukların %80,1’i cep telefonu, %92,7’si internet kullanıyor.
- Çocukların %69,8’i sosyal medya, %68,1’i dijital oyun kullanıyor; 11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanımı %63,0.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2, siber zorbalık yapanların oranı %4,6 olarak belirlendi.
Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2026’da, çocukların bilişim teknolojilerini kullanım durumları ve amaçları ortaya konuldu. Önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsayan araştırma, bu yıl 6-17 yaş grubunu kapsayacak şekilde genişletildi.
Araştırma kapsamında, farklı bir yaş grubu belirtilmediği sürece "çocuk" ifadesi 6-17 yaş grubunu tanımlıyor. 6-10 yaş grubundaki çocuklar soruları kendileri veya bir yakınlarının yardımıyla, 11-17 yaş grubundaki çocuklar ise herhangi bir yardım almadan yanıtladı. Bu yıl ilk kez 11-17 yaş grubundaki çocukların üretken yapay zeka kullanımı ile siber zorbalığa ilişkin göstergeler de araştırmaya dahil edildi.
Cep telefonu kullanımı
Cep telefonu veya akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı %80,1 oldu. Bu oran 6-10 yaş grubunda %66,2, 11-17 yaş grubunda ise %89,8 olarak kaydedildi. Düzenli cep telefonu kullanan çocukların %97,4’ü telefonu düzenli olarak kullandığını belirtti.
Kullanım amaçlarında 6-10 yaş grubunda ilk sırada %73,3 ile oyun oynama yer alırken, 11-17 yaş grubunda %87,8 ile internette gezinme öne çıktı. Düzenli cep telefonu kullanan çocukların %37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini söyledi. Bu oran 6-10 yaş grubunda %17,2, 11-17 yaş grubunda %48,0 oldu.
İnternet kullanımı
Çocuklarda internet kullanım oranı %92,7 olarak belirlendi. Bu oran 6-10 yaş grubunda %86,6, 11-17 yaş grubunda %96,9 oldu. Düzenli internet kullanan çocuklarda günde iki saat ve daha fazla internette vakit geçirenlerin oranı hafta içi %53,0, hafta sonu %63,4 olarak kaydedildi.
İnternetin en yaygın kullanım amacı, düzenli internet kullanan çocuklar arasında %86,2 ile video izlemek oldu. Bunu %80,3 ile ders çalışma ve ödev/sunum hazırlama, %75,1 ile sosyal medya kullanımı izledi. En az yürütülen faaliyet ise %17,9 ile çevrim içi derse veya kursa katılmak oldu.
Sosyal medya ve dijital oyunlar
Sosyal medya kullanan çocukların oranı %69,8 olarak belirlendi. Erkek çocukların %71,4’ü, kız çocukların %68,1’i sosyal medya kullanıyor. Yaş gruplarında bu oran 6-10 yaş için %50,2, 11-17 yaş için %83,4 oldu.
Dijital oyun oynadığını belirten çocukların oranı %68,1 oldu. Cinsiyete göre erkek çocukların %77,4’ü, kız çocukların %58,2’si dijital oyun oynuyor. Yaş gruplarında oran 6-10 yaşta %69,1, 11-17 yaşta %67,3 olarak kaydedildi.
Düzenli dijital oyun oynayan çocukların %92,7’si düzenli oynadığını belirtti. En çok tercih edilen tür %48,1 ile macera/aksiyon oldu. Bunu %44,5 ile strateji/taktik ve %41,6 ile spor oyunları izledi. Oyun oynamaya ilişkin düşünceler yaş gruplarına göre ayrıştı: 6-10 yaş grubunda %34,7 ile oyunun sorumlulukları aksatmasına, 11-17 yaş grubunda %34,5 ile ebeveynlerin çok fazla oyun oynadığını düşünmelerine ilişkin görüş ilk sırada yer aldı.
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirilen sürenin yaşamlarına etkisi soruldu. Çocukların %48,3’ü daha az kitap okuduğunu, %42,2’si daha az ders çalıştığını, %33,0’ü ailesiyle daha az vakit geçirdiğini, %26,8’i arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynadığını ve %25,4’ü daha az uyuduğunu belirten ifadelere "Katılıyorum" ya da "Kısmen katılıyorum" yanıtını verdi.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı %63,0 oldu. Bu oran erkek çocuklarda %60,6, kız çocuklarda %65,5 olarak belirlendi. Kullanım amaçlarında en yüksek oran %88,1 ile örgün eğitim oldu; bunu %58,6 ile özel amaçlarla kullanım izledi.
Yapay zekayı kullanmayan çocukların gerekçeleri arasında ilk sırada %68,9 ile yapay zekanın varlığından haberdar olmama yer aldı. Bunu %21,1 ile ihtiyaç duymama, %18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmeme ve %16,1 ile gizlilik, güvenlik veya emniyetle ilgili endişeler izledi.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kaldığını belirten çocukların oranı %10,2 oldu. Siber zorbalık yapan çocukların oranı %4,6, siber zorbalığa tanıklık eden çocukların oranı ise %23,6 olarak kaydedildi.
Siber zorbalığa maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların %73,3’ü zorbalığı yapan kişinin yüz yüze tanıştığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu söyledi. Zorbalığın gerçekleştiği dijital ortamlarda ilk sırada %56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları yer aldı. Bunu %51,1 ile telefona gönderilen SMS ve benzeri mesajlar, %40,7 ile sosyal medya platformları, %24,9 ile internet oyunları, %20,6 ile cep telefonu aramaları ve %16,3 ile sohbet odaları izledi.
Karşılaşılan zorbalık türleri arasında %80,3 ile kırıcı veya incitici mesajlar gönderilmesi ilk sırada yer aldı. Bunu %20,3 ile çocuklar hakkında kırıcı veya incitici mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği şekilde paylaşılması ve %15,8 ile asılsız söylenti ve hikayelerin yayılması izledi.
Çocuklar, maruz kaldıkları siber zorbalığın nedenini %60,4 ile davranış biçimleri, %33,1 ile fiziksel özellikleri veya dış görünüşleri, %4,4 ile ailelerinin nereli olduğu ya da kökenleri, %2,4 ile maddi durumları ve %1,7 ile engelleri olarak belirtti. Çocukların %9,4’ü ise "diğer" yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalma, siber zorbalık yapma ya da tanıklık etme durumlarından en az birini yaşayanların oranı %28,1 oldu. Bu çocukların %7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini belirtti. Bu oran erkek çocuklarda %5,3, kız çocuklarda %10,5 olarak kaydedildi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı