Kısaca
- Zayıflama iğneleri olarak bilinen GLP-1 reseptör agonistlerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli risk artışı ile ilişkilendirildiği bildirildi.
- Hızlı kilo kaybının taş oluşumuna zemin hazırlayabileceği belirtiliyor.
- Safra kesesinde taş bulunması tek başına engel sayılmıyor; öykü ve şikâyetler birlikte değerlendirilmeli.
Obezite tedavisinde kullanılan ve halk arasında zayıflama iğneleri olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisi merak konusu oldu. Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, bu ilaçların safra kesesine etkisine ilişkin bilgi verdi.
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçlar sağladıkları belirgin kilo kaybı nedeniyle giderek yaygınlaşıyor. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar, bu ilaçları kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sıkça soruyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi sağlayan bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybına destek oluyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analiz, 76 randomize kontrollü çalışmayı ve 100 binden fazla katılımcıyı değerlendirdi. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında yaklaşık yüzde 37 oranında göreceli risk artışıyla ilişkili bulundu. Kilo verme amacıyla kullanıldığında artışın daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde taş oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara göre göreceli bir artışı ifade ediyor.
Uzmanlara göre bu ilişkinin birkaç olası nedeni var. Hızlı ve belirgin kilo kaybı, safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabiliyor. Benzer tablo hızlı kilo veren diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği ve safranın kesede daha uzun kalmasının taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Bununla birlikte bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde geçerli olduğu kesin olarak söylenemiyor.
Hekim değerlendirmesi
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Hiçbir şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayanların aynı biçimde değerlendirilmesi doğru değil. Özellikle şikâyeti olan hastalarda tedavi öncesinde genel cerrahi hekimlerinin değerlendirmesi daha uygun; gerektiğinde cerrahi seçenek de gündeme gelebilir.
Şikâyeti olmayan her safra taşı hastasının, yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak diye ameliyat edilmesi gerekmiyor. Öte yandan zayıflama iğnesi kullanırken gelişen her karın ağrısı basit bir yan etki olarak görülmemeli. Karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş ya da sarılık durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yarar sağlayabiliyor. Ancak GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiği bilimsel araştırmalarda gösteriliyor. Bu, safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Önemli olan mevcut hastalığın, geçmiş şikâyetlerin ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi. Zayıflama iğneleri mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı ve tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı