Hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanmasını artırabiliyor

Kış aylarında soğuk hava nedeniyle dışarıda geçirilen sürenin azalması, karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, mevsimde karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.

Uzmanın aktardığına göre hareketsizlik, uzun süre oturma ve yüksek kalorili besinlerin sık tüketimi kilo artışını kolaylaştırıyor; bu da karaciğer yağlanması riskini yükseltiyor. Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da alışkanlıkların bozulması riski büyütüyor.

Karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkan tabloya, metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) deniyor. Bazı kişilerde bu durum iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor ve MASH olarak tanımlanan daha ciddi bir aşamaya geçebiliyor.

Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında sayılıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırabiliyor.

Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta ya da kilolu kişilerde görülmüyor; çocuk ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınıyor.

Yağlanma çoğu zaman belirti vermiyor; ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanabiliyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebiliyor, ancak bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması hasarın olmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da metabolik risk faktörü taşıyanların belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.

Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozis derecesine göre değişiyor.

Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne göre enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketimiyle birlikte kilo artışı kolaylaşıyor. Porsiyon kontrolü, ilave şekerin sınırlandırılması ve sebze, baklagil ile yeterli proteinli öğünlerin tercih edilmesi öneriliyor.

Tanı ve takipte yöntemler

Değerlendirmede yalnızca yağ miktarı yetmiyor; iltihaplanma ve fibrozis riski de ölçülmeli. Kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Normal karaciğer enzimleri fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor. Gerekirse ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi kullanılabiliyor.

Karaciğer sağlığı için 7 öneri

Uzm. Dr. Şule Namlı Koç’un önerileri şöyle: Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin; yaklaşık yüzde 5 kayıp karaciğerdeki yağ miktarını azaltabilir, uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabilir. Dengeli beslenin ve şekerli içecekleri sınırlandırın. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta hareket edin; dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin. Uzun süre oturmaktan kaçının ve gün içinde düzenli aralar verin. Diyabet ve kan yağlarındaki bozuklukları doktorunuzun önerdiği takip ve tedavi ile kontrol altında tutun. Zayıflama ürünlerini, kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünler karaciğer hasarına yol açabilir. Risk faktörleriniz varsa kontrollerinizi ertelemeyin ve takip planını doktorunuzla birlikte oluşturun.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı