Alışverişte kuşaklar ayrışıyor: Dolandırıcılar her kanalda pusuda

Kaspersky’nin 2026 indirim sezonu öncesinde yaptığı araştırma, farklı kuşakların çevrim içi alışveriş kararlarını ve indirim bilgisini nereden aldığını ortaya koydu. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 7.200 tüketicinin katıldığı çalışma, dolandırıcıların da bu farklılıklara göre yöntemlerini değiştirdiğini gösteriyor.

Araştırmaya göre Z kuşağının %48’i indirim ve kampanyaları sosyal medya ve içerik üreticileri aracılığıyla keşfediyor. Bu kuşakta markaların resmi web siteleri ve çevrim içi reklamlar da %41 oranında tercih ediliyor. Z kuşağının %19’u yapay zekâ önerilerinin, %20’si ise markaların mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurduğu iletişimin satın alma kararında etkili olduğunu belirtiyor.

Baby Boomer kuşağında ise tablo farklı. Bu yaş grubundaki tüketicilerin %38’i indirimlere arama motoru sonuçlarıyla, %39’u ise doğrudan çevrim içi mağazaların web sitelerini ziyaret ederek ulaşıyor. Bu kuşak, indirim ve kampanyalara en az ilgi gösteren grup olarak öne çıkıyor; katılımcıların %11’i özel teklifleri aramakla ilgilenmediğini söylüyor.

Türkiye genelinde tüm yaş gruplarında indirim bilgisine ulaşmak için en sık başvurulan kanallar arasında markaların web siteleri ve mobil uygulamaları (%39), fiyat karşılaştırma siteleri (%38), çevrim içi pazaryerlerindeki reklamlar (%36), arama motorları (%32), aile, arkadaş ve iş çevresinin tavsiyeleri (%31) ve çevrim içi mağaza bildirimleri (%30) bulunuyor. Katılımcıların %29’u sosyal medya ve içerik üreticilerini, %28’i e-postaları ve %28’i çevrim içi reklamları tercih ettiğini söylüyor. Yapay zekâ destekli önerilerden haberdar olduğunu belirtenlerin oranı ise %20.

Sosyal medyada yeni dolandırıcılık yöntemleri

Kısa videolar, Telegram kanalları ve yapay zekâ sohbetleri alışverişin bir parçası hâline gelirken, siber suçlular da bu alışkanlıkları kullanıyor. 2026’da yaygınlaşan yöntemlerde TikTok ve Instagram üzerinden gerçekte var olmayan ürünler, yapay zekâ ve deepfake teknolojisiyle üretilmiş karakterler aracılığıyla satılıyor. El yapımı olduğu iddia edilen ürünler ya da mucizevi etki vaat eden sağlık ürünleri tanıtılarak tüketiciler doğrudan ödeme yapmaya yönlendiriliyor. Sonuçta tüketiciler ya başka platformlarda çok daha ucuza satılan seri üretim bir ürünle karşılaşıyor ya da ödedikleri parayı tamamen kaybediyor.

Yapay zekâyla hazırlanan ürün görselleri ve açıklamalar da bir risk oluşturuyor. Teslim edilen ürün, satın alma öncesi sunulan görsel ve açıklamalardan belirgin biçimde farklı çıkabiliyor. TikTok Shop yapay zekâ ile üretilmiş yanıltıcı reklamları denetliyor; yine de tüketicilerin tekliflerin güvenilirliğini kendileri de sorgulaması gerekiyor.

Kaspersky, sosyal ağlarda cazip teklifleri inceleyen tüketicilere şu adımları öneriyor: Satıcının profilini inceleyin; hesabın yeni açılmış olması ya da kullanıcı adının sık değişmesi şüphe işaretidir. Yorumlar kapalıysa ya da yalnızca botlara benzeyen tekdüze ifadelerden oluşuyorsa temkinli olun. Yapay zekâ izlerine dikkat edin: kıyafetlere karışan saç telleri ya da havada asılı duruyormuş gibi görünen nesneler bu tür içeriklerin tipik işaretleridir. Yapay zekâyla üretilmiş olmak tek başına ürünün sahte olduğu anlamına gelmez, ama dikkatli olmayı gerektirir. TikTok ve Instagram yapay zekâ içeriklerinin etiketlenmesini zorunlu tutuyor; etiketsiz paylaşılan ve yapay zekâ üretimi gibi görünen gönderiler de tek başına bir uyarı işaretidir.

Ödemeyi her zaman platformun güvenli ödeme sistemleriyle yapın. Instagram Checkout ya da Facebook Pay gibi entegre altyapılar ile PayPal benzeri üçüncü taraf sağlayıcılar, doğrudan havale ve EFT’nin sunmadığı koruma katmanını sağlar. Kaspersky Premium içindeki Çevrim İçi Ödeme Koruması finansal işlemlere ek bir güvenlik katmanı ekleyebilir.

Baby Boomer kuşağı ve arama motorlarındaki risk

Araştırma, 61 yaş ve üzerindeki Baby Boomer kuşağının geleneksel yöntemlerde ısrar ettiğini gösteriyor. Ancak arama motorları da her zaman güvenli değil. Kampanya e-postaları Y, X ve Baby Boomer kuşaklarında yaklaşık %30 oranında bilgi kaynağı olmayı sürdürürken, Z kuşağında bu oran %26. Tüm yaş gruplarında yaklaşık %30 kişi indirimleri aile, arkadaş ve iş çevresinin tavsiyeleriyle öğreniyor. Televizyon, radyo, basılı yayınlar ve açık hava reklamlarına ilgi sırasıyla %21 ve %17 düzeyinde kalıyor; yapay zekâ destekli alışveriş araçlarına ilgi de %17.

E-postalar, perakendecilerin web siteleri ve çevrim içi pazaryerleri, tanındık ve güvenilir oldukları için siber suçluların öncelikli hedefleri arasında. Kaspersky, bu kanallarda şu alışkanlıkları öneriyor: Gerçek olamayacak kadar cazip tekliflere karşı dikkatli olun. Olağandışı indirim sunan kampanyalara temkinli yaklaşın. Ziyaretçiyi hemen karar vermeye zorlayan sitelerden ve iade ya da değişim kabul etmeyen satıcılardan uzak durun. URL’lerdeki küçük yazım hatalarını ve sıra dışı karakterleri dikkatle inceleyin. E-posta ya da mesajlaşma uygulamasındaki bir bağlantıdan siteye gittiyseniz ekstra dikkatli olun; sahte mağaza ve kimlik avı sayfalarına karşı Kaspersky Premium gibi güçlü bir anti-phishing bileşeni olan bir çözüm kullanılması önerilir. Kaspersky Premium, 2025’te bağımsız test laboratuvarı AV-Comparatives’in Sahte Mağaza Tespiti testinde "Onaylı" sertifikasını almıştır. Çevrim içi alışverişler için ayrı bir banka kartı ya da sanal kart kullanın ve tüm banka ve kredi kartı hesaplarında işlem bildirimlerini açın. Kart bilgilerinizi ve kimlik doğrulama verilerinizi Kaspersky Password Manager gibi şifrelenmiş bir kasada saklayın.

Kaspersky Tüketici İş Biriminden Sorumlu Başkan Yardımcısı Marina Titova, "Dijital eğilimlerin tüm yaş gruplarında çevrim içi satın alma alışkanlıklarını yeniden şekillendirdiğini görüyoruz" diyor. Titova’ya göre geleneksel kampanya kanalları yerini internet üzerinden sunulan tekliflere bırakırken, sosyal medya ve yapay zekâ arama motorlarının ve marka sitelerinin önüne geçmeye başlıyor. "Genç kuşaklar alışverişi bir eğlence deneyimi olarak görürken, ileri yaş grupları alışverişe daha çok ihtiyaç duydukları ürünleri bulmaya yönelik bir faaliyet olarak yaklaşıyor. Ne yazık ki tercih ettikleri alışveriş yöntemi ne olursa olsun, hiçbir yaş grubu siber tehditlere karşı tamamen güvende değil. Bu tehditler, gelişmiş bir yapay zekâ dolandırıcılığında da kimlik avı amacıyla gönderilen bir e-postada da karşımıza çıkabiliyor." Titova, Kaspersky’nin tüketicilerin hangi kanalı tercih ettiğinden bağımsız olarak çok katmanlı koruma sağlamayı ve herkes için güvenli bir çevrim içi alışveriş deneyimi sunmayı hedeflediğini ekliyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı