Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Gıda Teknolojisi Program Başkanı Öğr. Gör. Dr. Selen Akbulut, çayda toz kavramından katkı maddelerine, tüketicilerin nelere dikkat etmesi gerektiğini değerlendirdi.
Çayda toz, her zaman yabancı madde anlamına gelmiyor
Çayda tozun aslında çay yapraklarının prosesi sonucu (kurutma, kıyma, eleme ve taşıma) oluşan çok küçük yaprak parçacıklarını ifade ettiğini dile getiren Dr. Selen Akbulut, “Bu toz çayın doğal kırıntısı olabilir. Ancak çay içerisinde yüksek oranda toz yapısının görülmesi düşük kalite veya aşırı mekanik işlem göstergesi kabul edilebilir.” dedi.
Çaya hiçbir katkı maddesi eklenemez
Çayda katkı maddesi kullanımı konusunda mevzuatın son derece net olduğunu ifade eden Dr. Akbulut, “Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliğine göre; siyah çay, yeşil çay, aromalı siyah ve yeşil çay ile kafeinsiz siyah ve yeşil çay dahil olmak üzere tüm bu ürünlere hiçbir katkı maddesi kesinlikle katılamaz beyanı bulunmaktadır. Ürün geliştirme amacıyla aroma ve aroma verici kullanılacaksa; bu durumda Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinde yer alan hükümlere, bulaşanların miktarları Bulaşanlar Yönetmeliğinde yer alan hükümlere, pestisit kalıntı miktarları, Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği’ne uygun koşullarda kullanılmalıdır.” diye konuştu.
Çayın içeriği yalnızca Camellia sinensis bitkisinin yapraklarından oluşmalı
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın düzenli olarak beyan ettiği Taklit ve Tağşiş Yapılan Gıdalar listesi incelendiğinde, çayda en fazla karşımıza çıkan durumun ‘Gıda Boyası Tespiti’ olarak görüldüğüne işaret eden Akbulut, “Sudan boyaları Sudan I–IV, Metanil sarısı gibi renklendiriciler maalesef çay ürününde taklit ve tağşiş amacıyla kullanılmaktadır. Çayın içeriği yalnızca Camellia sinensis bitkisinin yapraklarından oluşmalıdır.” ifadesinde bulundu.
Hile amacıyla çaya ilave edilen boyar maddelerin sağlık açısından da riskler taşıdığına dikkat çeken Öğr. Gör. Dr. Selen Akbulut, “Çayda kullanıldığı iddia edilen yasak boyalar kanserojen etki, karaciğer ve böbrek hasarı, alerjik reaksiyonlar, uzun vadede toksik birikim riski taşıyabilir.” dedi.
Evde yapılan testlere güvenilmemeli
Sosyal medyada sıkça paylaşılan “evde çay testi” iddialarına da açıklık getiren Dr. Selen Akbulut, “Maalesef ev ortamında uygulanabilecek basit testlerle çayda hile veya tağşişin güvenilir şekilde tespit edilmesi mümkün değildir. Çayda herhangi bir hile bulunup bulunmadığı ancak akredite laboratuvarlarda gerçekleştirilen bilimsel analizler sonucunda belirlenebilmektedir. Bununla birlikte, tüketicinin satın aldığı çayda hile olduğuna dair bir şüphesi bulunması halinde Alo 174 Gıda Güvenliği Hattı aracılığıyla şikâyette bulunması mümkündür. Ayrıca tüketiciler, şüpheli ürünlere ait numuneleri T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili birimlerine ileterek resmi inceleme talebinde bulunabilirler.” şeklinde konuştu.
Dökme ve izlenebilirliği olmayan çaylardan uzak durun
Türkiye’de çay tüketiminin oldukça yüksek olduğuna dikkat çeken Dr. Akbulut, “Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılında yayınlanan son raporuna göre, çay, su hariç dünyadaki diğer tüm içeceklerden daha fazla tüketilmektedir. Çay içmek dünya nüfusunun yarısı için günlük bir ritüeldir. Türkiye kişi başına yaş çay tüketimi 2023/24’te 13,7 kg’dır. Kuru çay miktarı da 3,5-4 kg tekabül etmektedir. Ülkemizde bu denli fazla tüketimi olan bu ürünü tüketiciler satın alırken muhakkak bilinen ve denetlenen markalardan almaya özen göstermelilerdir. Tüm gıda ürünlerini alırken olduğu gibi çay satın alırken de ‘etiket okur-yazarlığı’ oldukça önemlidir. Tüketiciler tarafından Etiket bilgileri (üretici, parti no, menşe) kesinlikle kontrol edilmelidir. Alınan çayda tadı, rengi, kokusu gibi duyusal özelliklerinde herhangi bir şüpheli durum tespit edildiğinde derhal T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili birimlerine bilgi verilmelidir. Ayrıca dökme çay şeklinde satılan, herhangi bir ambalaj içerisinde olmayan, üretici takibinin yapılamayacağı hiçbir çay satın alınmamalıdır. Bu tür ürünlerde izlenebilirlik mümkün olmadığından, hile ve tağşiş riskinin daha yüksek olduğu unutulmamalıdır.” şeklinde sözlerini tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
